II. STOSUNKI POLSKO-CZESKIE: OD KONFLIKTU DO WSPÓŁPRACY (1918-1989)

STOSUNKI POLSKO-CZECHOSŁOWACKIE DO 1945 ROKU

dr Adam Buława

Przedmiotem artykułu są stosunki polsko-czechosłowackie w latach 1918-1945, pomiędzy zakończeniem I i II wojny światowej. Otrzymamy panoramę wzajemnych odniesień w układzie chronologicznym, następnie ich syntetyczne podsumowanie. Struktura. Konflikt sąsiedzki (1918-1920). Kwestia Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu oraz paraliż relacji Warszawa-Praga /pertraktacje, wojna siedmiodniowa, zajęcie spornych terenów przez Czechów/, postawa południowego sąsiada wobec Polski odzyskującej niepodległość, walczącej o granice, następnie z Rosją bolszewicką. Chłodne sąsiedztwo, czyli załamujące się próby zbliżenia (1921-1933). 1921- umowa polityczna i traktat handlowy nieratyfikowane wskutek sporu o Jaworzynę; 1925 -umowa likwidacyjna, traktat koncyliacyjno-arbitrażowy i konwencja handlowa bez zbliżenia wobec rozbieżności nt. paktu reńskiego; 1927-umowa tranzytowa i kontakty Sztabów Generalnych; 1932 –koniec współdziałania w Lidze Narodów w sprawach mniejszościowych; 1933 – krótkotrwałe zbliżenie na tle stosunku do tzw. Paktu Czterech. Narastanie kryzysu (1934-1938). 1934-1935 – wielopłaszczyznowe napięcia (polsko-niemiecki pakt o nieagresji i układ sojuszniczy ČRS-ZSSR; polska krytyka czechizacji Zaolzia i wsparcie autonomistów słowackich, storpedowanie Paktu Wschodniego); 1936 –niezdecydowane próby ocieplenia; 1938 –apogeum niezrozumienia: organizowanie Polaków na Zaolziu, wywiad polski na Słowacji i czeskim Śląsku; próby przełamania impasu – propozycje posła ČSR Slavika, list prezydenta Beneša do prezydenta Mościckiego; polska zbrojna rewindykacja Zaolzia i dywersja na Rusi Zakarpackiej, wątek słowacki. Uwarunkowania konfliktu międzynarodowego (1939-1945). 1939 – formacje zbrojne ČSR w II RP i agresja słowacka; kooperacja militarna na frontach II wojny światowej, 1940-1943 – rozmowy rządów emigracyjnych w/s konfederacji; 1943-1945 – odmienność postaw wobec ZSRR aż do przeniesienia czeskiego poparcia na TRJN. Résumé. Zestawiając listy punktów spornych i spraw łączących obydwa państwa, okazuje się, że ilość kwestii dzielących wzrastała: stereotypy wzajemne, spory terytorialne; alianse regionalne/dominacja środkowoeuropejska; stosunek do Niemiec, ZSRR, Francji, Ligi Narodów, narodowego ruchu słowackiego, mniejszości narodowych. Próba odpowiedzi, czy istniała szansa na sojusz oraz wspólne powstrzymanie III Rzeszy w 1938-1939 r. stymuluje inspirujące rozważania nad historią alternatywną. Nie tyle antagonizm był nieunikniony, co występował permanentny brak determinacji do zawarcia trwałego aliansu (politycznego i militarnego). W 2. połowie lat 30. XX w. sternicy polityki I Republiki i II RP, tracąc z pola widzenia, to co najistotniejsze, zablokowali porozumienie, które mogło ocalić ich integralność i suwerenność. Podobnie było w latach 1940-1943. Na relacje bilateralne rzutowały rozbieżne interesy i odmienne postrzeganie rzeczywistości w wymiarze geopolitycznym.

POLISH-CZECHOSLOVAKIAN RELATIONS UNTIL 1945

Adam Buława PhD

The subject of the article are Polish-Czechoslovakian relations in 1918-1945, the period between the ends of the First and Second World Wars. It brings a picture of mutual references, presented chronologically, with their synthetic summary in the concluding section. The structure. Neighbor conflict (1918-1920). The issue of Cieszyn Silesia, Orava and Spiš and paralyzed Warsaw-Prague relations /negotiations, 7-day war, occupation of the disputable areas by the Czechs/, the attitude of the southern neighbor to Poland regaining independence, fighting for its borders, then with the Bolshevik Russia. Cold neighborhood, that is unsuccessful attempts at warming the relations (1921-1933). 1921 – political agreement and trade treaty – not ratified as a result of the conflict over Jaworzyna; 1925 – liquidation agreement, conciliation and arbitration treaty and trade convention, without achieving any progress concerning divergence over the Rhineland Pact; 1927 – transit agreement and contacts of General Staffs; 1932 – end of cooperation in League of Nations on minority issues; 1933 – a short warming of relations caused by attitude to the so-called Four Power Pact. The growing crisis (1934-1938). 1934-1935 – multi-level tensions (Polish-German non-aggression pact and ČRS-USSR alliance agreement; Polish criticism of the czechization of the Zaolzie region and support granted to Slovakian autonomists, scuttling the Eastern Pact); 1936 – weak attempts at warming relations; 1938 – the climax of disagreement: organizing Poles in the Zaolzie region, Polish intelligence in Slovakia and Czech Silesia; attempt at breaking the deadlock – proposals of ČSR Member of Parliament, Slavik, a letter from President Beneš to President Mościcki; Polish military repossession of the Zaolzie region and sabotage in Carpathian Ruthenia, the Slovakian thread. Conditions of the international conflict (1939-1945). 1939 – military forces of ČSR in Poland and Slovakian aggression; military cooperation on the Second World War fronts, 1940-1943 – talks between emigration governments on confederation; 1943-1945 – different attitudes to the USSR up to the point when the Czechs shifted their support to Provisional Government of National Unity. If we list the moot points and matters uniting both countries, it turns out that the number of issues dividing them was increasing: mutual stereotypes, territorial disputes, regional alliances/Central-European dominance; attitude to Germany, the USSR, France, the League of Nations, nationalistic Slovakian movement, national minorities. An attempt at analyzing whether there was a chance to form an alliance and to stop the German Reich in 1938-1939 stimulates inspiring thoughts on alternative history. The antagonism was not unavoidable, but there was permanent lack of determination to form a permanent (political and military) alliance. In the second half of the 1930s the politics makers in the 1st republic and 2nd Republic of Poland lost sight of the most important things, thus blocking the agreement which could save their integrity and sovereignty. A similar situation occurred in 1940-1943. The bilateral relations were affected by different interests and perceptions of the reality in the geopolitical dimension.

Masz pytania?
Zapraszamy do kontaktu

Instytut Nauk o Polityce i Administracji UKSW
Bud. 23, pok. 226
ul. Woycickiego 1/3
01-938 Warszawa