I. POLITYKA HISTORYCZNA W EUROPIE ŚRODKOWEJ

POLITYKA HISTORYCZNA – PRÓBA KONCEPTUALIZACJI

prof. Radosław Zenderowski

Celem artykułu jest nakreślenie najważniejszych wyzwań, przed którymi „tu i teraz” staje polityka historyczna oraz tych, które w nieodległej przyszłości najprawdopodobniej będą determinowały kształt poszczególnych polityk historycznych. W pierwszym przypadku (wyzwania aktualne), wskazuję po pierwsze, że mimo iż nadal państwo pozostaje głównym podmiotem odpowiedzialnym za prowadzenie polityki historycznej, zaobserwować można wzrost zjawiska pluralizacji kreatorów omawianej polityki (organizacje pozarządowe, stowarzyszenia pasjonatów historii, np. uczestnicy grup rekonstrukcyjnych, celebryci itd.). Po drugie, wydaje się, że w odróżnieniu od klasycznej polityki historycznej skoncentrowanej na „edukacji historycznej” własnego społeczeństwa, współczesna polityka historyczna w coraz większym stopniu adresatami polityki historycznej są inne państwa i ich społeczeństwa, a polityka historyczna staje się wówczas niejako częścią wspomnianej już szeroko pojętej dyplomacji publicznej. Po trzecie, dynamicznym przemianom podlegają środki (narzędzia, kanały) przekazu treści związanych z polityką historyczną. Niebagatelne znaczenie ma w omawianym przypadku rozwój mediów społecznościowych, które niejako przekształciły rzesze niegdysiejszych odbiorców komunikatów przekazywanych przez tradycyjne media drukowane i elektroniczne, w coraz bardziej aktywnych twórców informacji i samozwańczych ekspertów w niemal każdej dziedzinie życia społecznego. Po czwarte, zmianom ulega forma komunikowania treści związanych z polityką historyczną, co jest ściśle związane ze zmianą narzędzi i kanałów komunikowania. W przekazach z zakresu polityki historycznej coraz częściej swoją obecność zaznaczają krótkie przekazy: twitty, filmiki, memy itp. W drugim przypadku (wyzwania potencjalne) wskazuję po pierwsze na to, że coraz większą rolę odgrywać będą polityki historyczne Chin oraz Rosji, które w wielu wymiarach staną się poważnym wyzwaniem dla Europy. Po drugie, w warunkach rodzącej się „nowej zimnej wojny”, będącej alternatywą dla otwartego konfliktu zbrojnego, wzrastać będzie znaczenie różnych form niemilitarnej konfrontacji, w tym tzw. wojen pamięci. Po trzecie, dwie wojny światowe XX wieku, które ustanowiły nowy porządek światowy, przyznając Stanom Zjednoczonym Ameryki najpierw role mocarstwa, a następnie supermocarstwa, stanowią coraz słabszy punkt odniesienia i dla polityki międzynarodowej, i dla pamięci historycznej wielu doświadczonych tą hekatombą narodów. Po czwarte, coraz wyraźniej w zachodnim kręgu kulturowym widać pewną zmianę w sposobie rozumienia historii i budowania pamięci zbiorowej. Historia coraz częściej pojmowana jest przez paradygmat postpozytywistyczny. Postmodernistyczna wizja historii cechująca się skrajnym konstruktywizmem i relatywizmem kładzie nacisk na badanie narracji, jednostkowych i grupowych przeżyć, rezygnując z dążenia do ustalenia obiektywnych faktów. Analizy te poprzedzone są wprowadzeniem dotyczącym sposobów rozumienia polityki historycznej, jej rodzajów, form i uwarunkowań.

HISTORICAL POLITICS – AN ATTEMPT AT CONCEPTUALIZATION

Professor Radosław Zenderowski

The article aims at outlining the major challenges which “here and now” face the historical politics, as well as those which in the near future will probably determine the shape of particular historical politics. As far as the former (current challenges) are concerned, the author indicates, firstly, that although the state remains the main entity responsible for historical politics, we can observe the growing phenomenon of the pluralization of the politics creators (non-governmental organizations, associations of history enthusiasts, for example members of reenactment groups, celebrities, etc.). Secondly, it seems that contrary to the classical historical politics, focused on “historical education” of our society, the contemporary historical politics is increasingly choosing other states and their societies the recipients of the information, thus becoming part of broadly understood public diplomacy. Thirdly, dynamic transformations involve the means (tools, channels) of passing the content related to historical politics. The development of social media is of major significance here, as they transformed recipients of messages passed by traditional print and electronic media into more active information creators and self-appointed experts in nearly every single area of social life. Fourthly, the form of communicating the content related to historical politics is changing, which is closely related to the fact that different tools and communication channels are used. In the messages concerning historical politics we can observe the increasing popularity of short messages: tweets, videos and memes. For the latter (potential challenges), the author emphasized that, firstly, the historical politics of China and Russia will play a vital role, in many dimensions becoming a serious challenge to Europe. Secondly, in conditions of the budding “new cold war”, being an alternative to an open military conflict, the significance of various forms of non-military confrontation will grow, including the so-called memory wars. Thirdly, two world wars of the 20th century, which determined the new global order, giving the United States of America first the role of a power, then a superpower, are becoming a weakening point of reference both for international politics and for historical memory of many nations suffering from this hecatomb. Fourthly, we can observe, increasingly visible in the western cultural circle, a certain change in the way of understanding history and building collective memory. History is frequently perceived through the post-positivist paradigm. The post-modernist vision of history, characterized by extreme constructivism and relativism, focuses on analyzing narration, individual and collective experiences, resigning from determining objective facts. These analyses are preceded by an introduction explaining ways of understanding historical politics, its types, forms and conditions.

Masz pytania?
Zapraszamy do kontaktu

Instytut Nauk o Polityce i Administracji UKSW
Bud. 23, pok. 226
ul. Woycickiego 1/3
01-938 Warszawa