II. STOSUNKI POLSKO-CZESKIE: OD KONFLIKTU DO WSPÓŁPRACY (1918-1989)

STOSUNKI POLSKO-CZECHOSŁOWACKIE W LATACH 1945-1989

Prof. Jarosław Drozd

Prezentowany artykuł jest swoistą politologiczną refleksją nad skomplikowanymi polsko-czechosłowackimi relacjami w latach 1945 -1989 W okresie tym Polska i Czechosłowacja były w istotny sposób ograniczone w swojej suwerenności przez komunistyczny system organizacji obu państw i ich społeczeństw. Autorytarnym szafarzem gotowych wzorców ideologicznych, gospodarczych i organizacyjnych był hegemonistyczny partner – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – dystrybuujący obu państwom recepty i uważnie nadzorujący ich wykonanie. Dominujący partner uzurpował sobie także rolę ostatecznego arbitra w przypadku sporów bilateralnych lub stwierdzonych odchyleń politycznych. Autoryzowany przez Moskwę sowiecki, polityczno-ustrojowy model rozwoju narzucał Polsce i Czechosłowacji zasady działania i w dotkliwy sposób ograniczał swobodę realizacji indywidualnych rozwiązań, tudzież szukania nowych formuł bilateralnej współpracy. Mimo posiadania bardzo atrakcyjnych i realnych koncepcji zbliżenia obu krajów z czasów II. Wojny Światowej (dialog federacyjny Sikorskiego/Benesza, współpraca wojskowa) wykorzystanie ich było nierealne w warunkach komunistycznych. Istotne były również przeszkody indywidualne wynikające z prób geopolitycznego ukształtowania sytuacji granicznej (podnoszona przez Pragę kwestia poprawek do Umowy Poczdamskiej). Zasadniczo różna siła i znaczenie partii komunistycznych w Polsce i Czechosłowacji oraz wpływ ugrupowań tworzących rządy emigracyjne w Londynie na powojenną, wewnętrzną i zagraniczną politykę determinowały także kształt stosunków dwustronnych. Kolejnym specyficznym utrudnieniem dla rozwoju wzajemnych stosunków była wyraźna różnica dynamiki wewnętrznych cykli politycznych, która powodowała, że ważne, przełomowe wydarzenia w Polsce nie natrafiały na wsparcie i zrozumienie w Czechosłowacji i odwrotnie. Symboliczne daty węzłowych wydarzeń w obu krajach układają się w szachownicę, a nie w sprzyjające synergii ciągi (Polska: 1956, 1970, 1980/1981; Czechosłowacja: 1948, 1953, 1968) Klasycznym przypadkiem bilateralnego rozminięcia się celów i oczekiwań społecznych w obu krajach były wydarzenia 1968 r. w Czechosłowacji, na które Polska zareagowała udziałem w wojskowej interwencji Układu Warszawskiego (operacja „Dunaj”). Wewnętrzne problemy rozwojowe i napięcia polityczne w obu państwach spowodowały, że w latach 70 i 80 zainteresowanie władz rozwojem współpracy bilateralnej było relatywnie ograniczone. Na tym tle o wiele bardziej żywe i politycznie perspektywiczne były kontakty środowisk dysydenckich obu krajów. Nie miały one jednak istotnego przełożenia sprawczego na ówczesną szeroko rozumianą współpracę dwustronną. Natomiast należy odnotować, że istotnym elementem aktywności dwustronnych w omawianym okresie był bardzo interesujący proces wzajemnego lepszego poznawania i uczenia się obu społeczeństw, nie pozbawionego sympatii krytycznego postrzegania, szukania wzajemnych fascynacji kulturowych i nieco prozaicznego oraz jednostronnego spełniania w aktywnościach zakupowych (lentilki, itp.).

Máte nějaké dotazy?
Prosím kontaktujte nás

Ústav politických věd a správy UKSW
Pupen. 23, pokoj. 226
ul. Woycickiego 1/3
01-938 Varšava