II. STOSUNKI POLSKO-CZESKIE: OD KONFLIKTU DO WSPÓŁPRACY (1918-1989)

STOSUNKI POLSKO-CZECHOSŁOWACKIE DO 1945 ROKU

dr Adam Buława

Przedmiotem artykułu są stosunki polsko-czechosłowackie w latach 1918-1945, pomiędzy zakończeniem I i II wojny światowej. Otrzymamy panoramę wzajemnych odniesień w układzie chronologicznym, następnie ich syntetyczne podsumowanie. Struktura. Konflikt sąsiedzki (1918-1920). Kwestia Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu oraz paraliż relacji Warszawa-Praga /pertraktacje, wojna siedmiodniowa, zajęcie spornych terenów przez Czechów/, postawa południowego sąsiada wobec Polski odzyskującej niepodległość, walczącej o granice, następnie z Rosją bolszewicką. Chłodne sąsiedztwo, czyli załamujące się próby zbliżenia (1921-1933). 1921- umowa polityczna i traktat handlowy nieratyfikowane wskutek sporu o Jaworzynę; 1925 -umowa likwidacyjna, traktat koncyliacyjno-arbitrażowy i konwencja handlowa bez zbliżenia wobec rozbieżności nt. paktu reńskiego; 1927-umowa tranzytowa i kontakty Sztabów Generalnych; 1932 –koniec współdziałania w Lidze Narodów w sprawach mniejszościowych; 1933 – krótkotrwałe zbliżenie na tle stosunku do tzw. Paktu Czterech. Narastanie kryzysu (1934-1938). 1934-1935 – wielopłaszczyznowe napięcia (polsko-niemiecki pakt o nieagresji i układ sojuszniczy ČRS-ZSSR; polska krytyka czechizacji Zaolzia i wsparcie autonomistów słowackich, storpedowanie Paktu Wschodniego); 1936 –niezdecydowane próby ocieplenia; 1938 –apogeum niezrozumienia: organizowanie Polaków na Zaolziu, wywiad polski na Słowacji i czeskim Śląsku; próby przełamania impasu – propozycje posła ČSR Slavika, list prezydenta Beneša do prezydenta Mościckiego; polska zbrojna rewindykacja Zaolzia i dywersja na Rusi Zakarpackiej, wątek słowacki. Uwarunkowania konfliktu międzynarodowego (1939-1945). 1939 – formacje zbrojne ČSR w II RP i agresja słowacka; kooperacja militarna na frontach II wojny światowej, 1940-1943 – rozmowy rządów emigracyjnych w/s konfederacji; 1943-1945 – odmienność postaw wobec ZSRR aż do przeniesienia czeskiego poparcia na TRJN. Résumé. Zestawiając listy punktów spornych i spraw łączących obydwa państwa, okazuje się, że ilość kwestii dzielących wzrastała: stereotypy wzajemne, spory terytorialne; alianse regionalne/dominacja środkowoeuropejska; stosunek do Niemiec, ZSRR, Francji, Ligi Narodów, narodowego ruchu słowackiego, mniejszości narodowych. Próba odpowiedzi, czy istniała szansa na sojusz oraz wspólne powstrzymanie III Rzeszy w 1938-1939 r. stymuluje inspirujące rozważania nad historią alternatywną. Nie tyle antagonizm był nieunikniony, co występował permanentny brak determinacji do zawarcia trwałego aliansu (politycznego i militarnego). W 2. połowie lat 30. XX w. sternicy polityki I Republiki i II RP, tracąc z pola widzenia, to co najistotniejsze, zablokowali porozumienie, które mogło ocalić ich integralność i suwerenność. Podobnie było w latach 1940-1943. Na relacje bilateralne rzutowały rozbieżne interesy i odmienne postrzeganie rzeczywistości w wymiarze geopolitycznym.

Máte nějaké dotazy?
Prosím kontaktujte nás

Ústav politických věd a správy UKSW
Pupen. 23, pokoj. 226
ul. Woycickiego 1/3
01-938 Varšava